⚡ نانومواد و بهینه‌سازی انرژی

مواد تغییر فاز دهنده (PCM) در ذخیره‌سازی انرژی حرارتی ساختمان؛ ترمودینامیک گرمای نهان و کاهش بار پیک سرمایش

تاریخ انتشار: ۱۹ آبان ۱۴۰۵•زمان مطالعه: ۲۵ دقیقه•نویسنده: دپارتمان مهندسی و تحقیقات علمی رادسرویس
نمودار ترمودینامیکی جذب گرمای نهان توسط میکروکپسول‌های مواد تغییر فاز دهنده PCM در لایه‌های دیوار ساختمان
نمودار ترمودینامیکی جذب گرمای نهان توسط میکروکپسول‌های مواد تغییر فاز دهنده PCM در لایه‌های دیوار ساختمان

💡 چکیده مهندسی و دستاوردهای علمی

مواد تغییر فاز دهنده (Phase Change Materials - PCM) موادی با ظرفیت ذخیره‌سازی گرمای نهان بسیار بالا هستند که با تغییر فاز جامد به مایع یا برعکس در یک بازه دمایی باریک و کنترل‌شده، مقادیر عظیمی از حرارت را بدون افزایش محسوس دما جذب یا آزاد می‌کنند. تعبیه میکروکپسول‌های PCM در صفحات گچی، بتن سبک یا لایه‌های عایق، ظرفیت اینرسی حرارتی جداره‌ها را چند برابر کرده و پیک بار سیستم‌های تهویه مطبوع را در روزهای داغ تابستان شیفت می‌دهد.

دسته مواد PCMترکیبات متداولدمای ذوب بهینه (°C)گرمای نهان (kJ/kg)مزایا و چالش‌های اجرایی
ارگانیک (پارافین‌ها)آلکان‌های خطی خالص و اسیدهای چرب۲۱ الی ۲۶۱۸۰ الی ۲۲۰سازگاری شیمیایی عالی، بدون خوردگی / هدایت حرارتی نسبتاً پایین
غیرارگانیک (نمک‌های هیدراته)سدیم سولفات دکاهیدرات و کلسیم کلرید۱۹ الی ۲۸۲۰۰ الی ۳۰۰هدایت حرارتی بالا، غیرقابل اشتعال / پدیده انجماد زیرین (Supercooling)
یوپکتیک (Eutectic)مخلوط چند جزئی آلی-معدنی۲۲ الی ۲۵۱۵۰ الی ۱۹۰نقطه ذوب تیز و عدم تفکیک فاز / هزینه سنتز بالاتر
کامپوزیت نانوگرافن/PCMپارافین تقویت‌شده با نانوصفحات گرافن۲۳ الی ۲۵۲۱۰ الی ۲۴۰افزایش ۳۰۰ درصدی ضریب هدایت، شارژ و تخلیه فوق‌العاده سریع حرارتی

۱. ترمودینامیک گرمای نهان و عملکرد PCM در مهار نوسانات دمای روز و شب

در مناطق فلات مرکزی و کویری، اختلاف دمای شبانه‌روز اغلب از ۱۵ تا ۲۰ درجه سلسیوس فراتر می‌رود. متریال‌های ساختمانی سنتی گرما را به صورت محسوس و با فرمول ظرفیت گرمایی ذخیره می‌کنند که برای ذخیره انرژی نیازمند جرم مرده سنگین (دیوارهای قطور خشتی یا بتنی) هستند.

در مقابل، مواد تغییر فاز بر پایه گرمای نهان ناشی از تغییر حالت فیزیکی با فرمول گرمای نهان عمل می‌کنند. مقدار گرمای نهان در پارافین‌ها و هیدرات‌های نمکی حدود ۱۸۰ تا ۲۵۰ کیلوژول بر کیلوگرم است که نشان می‌دهد یک لایه نازک ۱.۵ سانتی‌متری پانل گچی حاوی PCM می‌تواند همان اثر اینرسی حرارتی یک دیوار بتنی با ضخامت ۳۰ سانتی‌متر را ارائه دهد.

در طول روز و تابش آفتاب، با رسیدن دمای محیط داخلی به ۲۳ درجه سلسیوس، کپسول‌های PCM شروع به ذوب شدن می‌کنند و گرمای ورودی را بدون افزایش دمای اتاق می‌بلعند. شب‌هنگام با باز شدن دریچه‌های تهویه شبانه، هوای خنک شب دمای اتاق را کاهش داده و PCM مجدداً منجمد شده و آماده سیکل حرارتی روز بعد می‌گردد.

۲. روش‌های ادغام در ساخت‌وساز مدرن و تعامل با سیستم‌های HVAC

برای جلوگیری از نشت مایع در فاز ذوب، فناوری نانوکپسولاسیون پیاده‌سازی شده است که در آن هسته مومی توسط پوسته‌ای از پلیمر ملامین یا سیلیس با ضخامت چند نانومتر محصور می‌گردد. این گرانول‌ها به راحتی در خط تولید گچ‌برگ‌ها، رنگ‌های ساختمانی و ملات‌های نازک‌کاری افزوده می‌شوند.

هم‌افزایی PCM با طراحی سیستم‌های تاسیسات مکانیکی امکان کاهش ظرفیت چیلرها و اسپلیت‌ها را تا ۳۰ درصد فراهم می‌آورد. همچنین با انتقال مصرف برق سرمایشی از ساعات اوج بار بعدازظهر به ساعات کم‌باری شب، هزینه‌های قبوض برق ساختمان‌های تجاری و اداری به شکل چشمگیری سرشکن می‌شود.

در استانداردهای مهندسی امروز، مطالعه راهنمای جامع طراحی تاسیسات مکانیکی و سرمایشی در کنار رویکردهای ساختمان‌های انرژی صفر خالص NZEB، الگوی بهینه مصرف انرژی در ابنیه را تضمین می‌سازد.

📌 جمع‌بندی مهندسی

به‌کارگیری این فناوری‌های مرز دانش در کنار محاسبات فنی استاندارد، مسیر پایدارسازی، کاهش ردپای کربن و ارتقای تاب‌آوری سازه‌ها را در عصر نوین مهندسی هموار می‌سازد. رادسرویس همواره در مرز تکنولوژی‌های نوین ساختمانی در کنار کارفرمایان و مهندسان پیشرو گام برمی‌دارد.

❓ پرسش‌های متداول مهندسی

❓ آیا مواد PCM پس از چندین سال شارژ و دشارژ دچار فرسودگی و افت عملکرد می‌شوند؟

میکروکپسول‌های پارافینی استاندارد دارای پایداری شیمیایی بسیار بالایی بوده و در آزمون‌های تسریع‌شده حرارتی بیش از ۵۰۰۰ چرخه انجماد و ذوب (معادل حدود ۱۵ سال کارکرد پیوسته) بدون هیچ‌گونه افت در گرمای نهان را با موفقیت سپری کرده‌اند.

❓ چگونه می‌توان خطر اشتعال‌پذیری پارافین‌ها در لایه‌های دیوار را مهار کرد؟

با بهره‌گیری از مواد افزودنی ضدحریق نانو پایه هیدروکسید منیزیم یا پوشش‌دهی کپسول‌ها با سیلیس غیرآلی که درجه مقاومت در برابر حریق پانل را تا استاندارد نسوز ارتقا می‌دهد.

❓ آیا اجرای PCM در آب‌وهوای دائماً گرم و شرجی موثر است؟

تنها در صورتی موثر است که شب‌ها امکان خنک‌سازی و تخلیه حرارت نهان PCM فراهم باشد؛ در هوای بدون افت دمای شبانه، تخلیه حرارت باید با فن‌های تهویه مکانیکی یا سرمایش اقتصادی خارج از ساعات پیک هدایت گردد.

❓ ارتباط مهندسی تاسیسات مکانیکی رادسرویس با مواد نوین PCM در چیست؟

مهندسان مکانیک رادسرویس با شبیه‌سازی دینامیکی بار برودتی، ظرفیت سیستم سرمایش را بر پایه ذخیره‌سازی PCM بهینه ساخته و از تحمیل هزینه‌های سنگین تجهیزات مازاد جلوگیری می‌نمایند.

🏢 خدمات تخصصی و مشاوره مهندسی رادسرویس

برای کسب اطلاعات بیشتر در زمینه استانداردهای اجرایی، تامین متریال نوین و دریافت مشاوره تخصصی در این حوزه، از طریق دکمه زیر با کارشناسان ارشد رادسرویس در ارتباط باشید.

تدوین علمی و ممیزی تخصصی توسط استودیو سانتک (SAN-Tech)

رادسرویس؛ مرجع خدمات تخصصی، مهندسی و بازرسی فنی ساختمان در استان کرمان